Δευτέρα, 6 Ιουλίου 2009

ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗΣ ΝΤΑΛΙΑΝΗΣ-ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ









«Αφουγκραστειτε να σας πω ουλοι μικροι μεγαλοι

πως πολεμαει ο Μουσταφας με τον Χατζημιχαλη».



Ετσι αρχιζει τη διηγηση του ο παλιος,ανωνυμος Κρητικος ποιηταρης,για την ανειδωτη ως τα τοτε παλλικαρια του Δελβινακιωτη ηρωα Χατζημιχαλη Νταλιανη και των συντροφων του.

Αυτη δεν ηταν μαχη,δεν ηταν ο πολεμος που ως τοτε ειχαν συνηθισει οι Κρητικοι.Ηταν μια γιγαντομαχια,που ξεπερνουσε τα ορια της πραγματικοτητας και πλανιοταν στα συννεφα της φαντασιας.

Στις 18 του Μαη στα 1828,γινηκεν η μαχη στο Φραγκοκαστελο της Κρητης και αφανιστηκε και ο Χατζημιχαλης και τα πιο πολλα παλλικαρια του.

Λιγες μερες αργοτερα καποιο πρωινο,που οι δροσουλιτες αντιφεγγιζαν τις ακτιδες του ηλιου που ανετελλε στο Φραγκοκαστελο,μερικοι αλαφροισκιωτοι διαβατες,νομισαν πως εβλεπαν τον ισκιο του Χατζημιχαλη και των παλλικαριων του,να πολεμα καθως εκεινη την ημερα στις 18 του Μαη! Το ειπαν στον εαυτο τους.Και ο αγερας που κρυφακουγε,το ειπε στα πουλια,κι αυτα το ειπαν στ'αγριολουλουδα,στα δενδρα του δασους,στα φαραγγια που αντιλαλησαν το μυστικο και τομαθαν τα ποταμια που χυνονται στη θαλασσα και τομαθε κι αυτη και αναριγησε.Το εμαθε ολη η Κρητη:ο ισκιος του Χατζημιχαλη και των παλλικαριων του,καθε τελος του Μαη,πολεμαει ξανα στο Φραγκοκαστελο!

Οι ποιητες το εκαναν τραγουδι,αλλα οι επιστημονες εξετασαν την περιπτωση και αποφανθηκαν οτι προκειται περι ενος φαινομενου παρομοιου με το μετεικασμα,που παρατηρειται στην ερημο με τις οασεις.Η φυση της ανοιξιατικης ατμοσφαιρας,δημιουργει τετοιου ειδους φαινομενα και στην περιοχη αυτη της Κρητης και δεν ειναι καθολου αλαφροισκιωτοι αυτοι που βλεπουν ισκιους ανθρωπων και ζωων τετοιαν εποχη.
Υπαρχουν λοιπον αυτοι οι ισκιοι,αλλα οι Κρητικοι που ειδαν απο κοντα αυτη τη μαχη και τον ηρωισμο των παλλικαριων του Νταλιανη,θελουν να λενε οτι ειναι ο δικος του ισκιος,που μπλεκεται με τις δροσοσταλιδες του ανοιξιατικου πρωινου.Ειναι οι «Δροσουλιτες».
Οι ιστορικοι απο τη μερια τους εγραψαν με στοιχεια και ντοκουμεντα,τα γεγονοτα,τα οποια ετσι κι αλλιως αγγιζουν και αυτα τα ορια της φαντασιας η μοιαζουν να ξεπηδαν μεσα απο τις μοναδικες διηγησεις του Ομηρου,καθως ανιστορα τις μαχες που γινονταν κατω απο τα καστρα της Τροιας.
Ο Κριτοβουλος και ο Παπαδοπετρακης,ανιστορησαν τα γεγονοτα.Ο Μητροπολιτης Ερμουπολεως της Αιγυπτου Ευαγγελος,ανιστορησε τον βιο και τα κατορθωματα του Χατζημιχαλη Νταλιανη.Σ'αυτους θα ανατρεξουμε,γιατι ησαν συγκαιρινοι των γεγονοτων και αποτελουν κατα καποιο τροπο πρωτες πηγες της ιστοριας που θα διηγηθουμε.



Στις αρχες του 1828,ενας ενθερμος Κρητικος επαναστατης ο Εμμανουηλ Αντωνιαδης,ερχοταν στην Ελευθερη Ελλαδα του Καποδιστρια,για να ζητησει αρχηγο μιας επαναστατικης κινησης που θα ειχε σαν σκοπο την προσαρτηση της Κρητης στην Ελλαδα.

Το εγχειρημα ηταν ριψοκινδυνο απο καθε αποψη.Η Αγγλια δια του τοτε υπουργου των Εξωτερικων λορδου Αμπερντιν,δηλωνε στον εδω πρεσβευτη της οτι «η Βρετανικη κυβερνησις ουδεποτε θα επιτρεψει,ωστε η σπουδαια αυτη νησος να περιελθει εις το κρατος του κομητος Καποδιστριου»(1).

Στο νησι βρισκοταν ενας ικανοτατος διοικητης ο Μουσταφα -Πασας κατ'εντολην του Μωχαμετ Αλυ της Αιγυπτου.Ο Μουσταφα-Πασας ηταν Αλβανος,τουτεστιν μουσουλμανος συμπατριωτης και γνωστος του Χατζημιχαλη Νταλιανη.

Η παρουσια του,καθως και οι προηγουμενες αποτυχημενες εξεγερσεις των Κρητικων,ειχαν αποθαρρυνει και τους ηγετες και τον λαο και υπηρχε δυσπιστια και αμφιβολια για τις πιθανοτητες ενος νεου επαναστατικου εγχειρηματος.

Αυτα ησαν γνωστα στους Καπεταναιους της ελευθερης Ελλαδας,γι'αυτο πολλοι απο αυτους-μεταξυ των οποιων και ο Κωστας Μποτσαρης-αρνηθηκαν την τιμη να ηγηθουν αυτης της επαναστασης.
Δεχτηκε ομως ο εξαιρετικα ριψοκινδυνος Δελβινακιωτης καπετανιος Χατζημιχαλης Νταλιανης,που ηταν αρχηγος ενος μικρου ιππικου σωματος,απο Αρβανιτες της Αττικοβοιωτιας και της Ηπειρου.
Στις 5 Οκτωμβριου του 1828,ο Χατζημιχαλης με το σωμα του ξεμπαρκαρει στη Γραμβουσα,οπου η πειρατεια ανθουσε μεν αλλα η θεληση για επαναστατικο αγωνα ηταν αισθητα μειωμενη.
Χαραμισε εναν μηνα σε συζητησεις και διαβουλευσεις και αναμονη ενισχυσεων.Τελος αποφασισε να παει στα Σφακια.Οι Σφακιανοι ησαν οι πλεον τολμηροι επαναστατες της Κρητης και δεν ησαν λιγα αυτα που τους ενωναν με τον Χατζημιχαλη και τα παλλικαρια του.
Στειλανε παντου εκπροσωπους να παρακινησουν τις αλλες επαρχιες στην επανασταση,αλλα παντου υπηρχε απροθυμια.
-«Ας νικησετε εσεις,τους αποκρινονταν,και τοτες ξεσηκωνομαστε κι εμεις»(2).
Κατω απο τετοιες συνθηκες και οι ιδιοι οι Σφακιανοι «εταλαντευοντο τι ωφειλαν να πραξωσιν» λεει ο Παπαδοπετρακης (σελ.378).
Ο Νταλιανης (Ταλανο τον λεει ο Παπαδοπετρακης...οποτε τρεξτε γλωσσολογοι να κανετε τις ετυμολογιες σας) προσπαθουσε να τους δωσει κουραγιο:
-«Σωπατε ωρ' παιδια και μη σας μελει αν δεν ελθουν.Εμεις εχουμεν τεθοιο καστρο και τεθοια παλλικαρια και θα τα φτιαξουμε τα σκυλια.Μακαρι να ελθουν πενηντα χιλιαδες!Τοτες θα δειτε πως πολεμαγαμεν στη Ρουμελη».
-«Δεν ειναι,λεω γενναιοτετε,οι Τουρκοι τση Κρητης σαν εκεινους.Ετουτοι πολεμουν γενναιως και την μπαλα την περνουν απο το δαχτυλιδι»(3).
Ο Χατζημιχαλης ομως ειχε παρει τις αποφασεις του.Ηλθε για να πολεμησει και αυτο ηταν το μελημα του.Επελεξε το Φραγκοκαστελο,μια οχυρη τοποθεσια,προς την πλευρα του Λυβικου πελαγους.Το σχεδιο του ηταν να μπορει να οχυρωνεται στο καστρο,να εχει ελευθερο πεδιο για την καβαλαρια του και να δινεται η δυνατοτητα στους Σφακιανους να χτυπησουν τον Μουσταφα-πασα απο τα βουνα σαν μια μονιμη εφεδρεια.
Ειχε μερικες μικροεπιτυχιες στην αρχη που ενθουσιασε τους Κρητικους.
Ο Μουσταφα-Πασας,επικαλεσθηκε την παλια τους γνωριμια,την κοινη τους καταγωγη και του εστειλε μιαν επιστολη οπου τον προσφωνει «Χατζη -Μπαμπα» και του ζητα να σταματησει το εγχειρημα του γιατι ειναι καταδικασμενο και αδικα θα χυθει αιμα.Του υποσχεται να βοηθησει αυτον και τα παλλικαρια του να φυγουν απο το νησι.
Ο Χατζημιχαλης ομως αρνηθηκε καθως ηταν φυσικο.
-«Μουσταφα!Ηλθα στην Κρητη να πολεμησω Τουρκους με τα παλλικαρια μου κι οπου θελει ο θεος ας δωσει τη νικη»,του απαντησε.
Τετοιου ειδους σχεσεις,φιλικες και αντιπαλες,τετοιου ειδους λογικα προκαταδικασμενα τολμηματα,δεν μπορει κανεις να τα κατανοησει αν δεν μελετησει την νοοτροπια των Αρβανιτων.
Ο Μουσταφα μετα απο την απαντηση αυτη ξεκινα στις 13 του Μαη απο τις βρυσες και στις 16 στρατοπεδευει στο Καψοδασος,μιση ωρα αποσταση απο το Φραγκοκαστελο.Ειχε μαζι του 8.000 πεζους και 400 καβαλαραιους.Ο Νταλιανης μονο 660,απο αυτους 60 Κρητικους,με αρχηγο τον Δεληγιαννακη.
Ακολουθωντας την πατροπαραδοτη τακτικη,με την οποια ειχε διαπρεψει ο μεγαλος συμπατριωτης του Σκεντερμπεης,δεν κλειστηκε στο καστρο ο ιδιος.Αφησε εκει μια μικρη δυναμη και ο ιδιος με ενα μεγαλο τμημα εμεινε εξω.Το πλεονεκτημα αυτης της τακτικης,που αλλωστε ακολουθουσε και ο Κολοκοτρωνης (4),ειναι το εξης:
Δινει την δυνατοτητα σε αριθμητικα μικροτερο στρατευμα,να παρενοχλει με κλεφτοπολεμο το εχθρικο στρατευμα,δημιουργωντας οχι μονο φθορα εμψυχου και αψυχου υλικου,αλλα και ψυχολογικη.Απο την αλλη δινει την δυνατοτητα στους υπερασπιστες του καστρου,να ελαφρωνονται απο την πολιορκια με τις ξαφνικες επεμβασεις του εξωτερικου στρατευματος και να ανεφοδιαζονται.
Οι Σφακιανοι ομως δεν ενεκριναν το σχεδιο του γιατι το θεωρουσαν παρατολμο.Στις 17 του Μαη του στελνουν αυτο το γραμμα:
Γενναιοτατε Χατζημιχαλη!
Εγκαρδιως λυπουμεθα δια την αγνοια που εχετε εις τους Κρητικους Τουρκους.Αυτοι ειναι παλλικαρια και περνιωνται τρομεροι.Λοιπον μη θελησεις να καταστραφουν τα παλλικαρια σου,αφες ολιγους δια φυλαξι του καστελλιου και τραβηξου εις το μερος ετουτο,να πολιορκησωμεν τα σκυλια εις τον καμπον να ψοφησουν.Αυτα θερμοπαρακαλουμεν την γενναιοτητα σου να πραξεις και τοτε η νικη ειναι δικη σου Καλοκασια,17 Μαιου 1828.».
Το σχεδιο του Χατζημιχαλη ηταν μεν παρατολμο,αλλα το μονο με τις ελαχιστες πιθανοτητες επιτυχιας.Το σχεδιο που προτειναν οι Σφακιανοι ηταν εντελως καταδικασμενο,γιατι στον ανοιχτο καμπο δεν μπορεις να αντιπαραταξεις 660 ανδρες κατα 8.000,σε καμμια περιπτωση!
-«Ευχαριστω τους Σφακιανους που μας λυπουνται,απαντησε ο Νταλιανης.Πες τους να ...χαλασουν τα φαραγγια να μη φυγουν τα αλογα του Πασα».
Ολη η πικρα του και ολη η ειρωνια!
Ο Καπετανιος των Σφακιανων Μανουσελης,που ηταν φιλος του,του εστειλε τη τελευταια στιγμη μαντατοφορο να του πει πως η μονη σωτηρια του ειναι να αποτραβηχτει στα βουνα.Οργισμενος,τραβαει το σπαθι του ο Χατζημιχαλης και τον κυνηγαει φωναζοντας:
-«Πες στον καπετανιο σου να βγει στο ψηλοτερο βουνο να δει πως πολεμαμε!».
Σαν ξημερωσε η 18η του Μαη,ο Μουσταφα-Πασας εδωσε το προσταγμα της επιθεσης,με σιγουρια και αυτοπεποιθηση για τη νικη του δεδομενου οτι ο Χατζημιχαλης ειχε πλεον απομεινει μονος του και το λαθος του ηταν οτι σταθηκε να δωσει απο την αρχη την μαχη εξω απο το καστρο,εκνευρισμενος καθως ηταν απο την σταση των Κρητικων.Ηταν ενα ειδος αυτοκτονιας συνειδητης!
Το μεγαλο κυμα του Τουρκικου στρατευματος σαρωσε τους μαχητες του Νταλιανη και αυτοι που βρισκονταν στα μετωπισθεν ετρεχαν να καλυφθουν στο καστρο.Στην πορτα αυτου του καστρου παιχτηκε το μεγαλο δραμα,δεδομενου οτι ηταν μικρη και μισοχαλασμενη και οι αντιπαλοι ειχαν φτασει σε τετοιο σημειο ωστε οι μεν αγωνιζονταν να μπουν μεσα στο καστρο και οι δε τους εμποδιζαν.Τα τουφεκια και τα κουμπουρια ησαν πλεον αχρηστα και δουλευε το σπαθι και το γιαταγανι,οι γροθιες ακομα και οι δαγκωματιες καθως λεει ο ιστορικος Κριτοβουλιδης(5).Ηταν ενας αγωνας σωμα με σωμα,σκληρος,πεισματικος,απελπισμενος και ανισος.
Βλεποντας οτι τα παντα χανονται,ο Χατζημιχαλης,ορμα με το αλογο του να περασει κι αυτος την πυλη του καστρου,που ομως ηταν πλεον αδιαβατη γιατι ειχε γεμισει και κλεισει με τα πτωματα των μαχομενων.Γυρναει με το σπαθι στο χερι ορμα καταμεσις του εχθρικου στρατευματος σκορπιζοντας τον θανατο κι ανοιγοντας δρομο διαφυγης.
Ενας αιχμαλωτος Αραπης που ειχε δραπετευσει,φωναξε οτι αυτος ειναι ο αρχηγος των Γκιαουρηδων και ορμουν ξοπισω και μπροστα του εκατονταδες.Τον περικυκλωνουν,τον χτυπουν και τους χτυπα,αρνουμενος να παραδοθει.Τελος σωριαζεται κι αυτος και τ'αλογο του χιλιολαβωμενοι στη γη.
Του κοβουν το κεφαλι και το πανε στον Μουσταφα-Πασα,μα αυτος αντι να τους ανταμοιψει τους εβρισε οργισμενος.Περιμαζεψε τα προσωπικα του αντικειμενα που ειχε στο σελαχι του,τα χαρτια του και το σπασμενο σπαθι του και τα εστειλε στην κορη του που βρισκοταν στο Ναυπλιο (6).
Τι ειδους πολεμος ηταν αυτος, τι ησαν οι αντιπαλοι,γιατι συμπεριφερονταν ετσι,κανει δεν αναρωτηθηκε.Οι ιστορικοι μας βλεπουν απο δω Ελληνες και απο κει Τουρκους,αναλογα με το θρησκευμα του καθενος.Τον χριστιανο ορθοδοξο,τον λενε «Ελληνα»,τον μουσουλμανο τον λενε «Τουρκο».
Οσον αφορα για την Αρβανιτια που αναστησε την Ελλαδα μετα απο 2.000 χρονια ενταφιασμο,διασυρεται κατα τον ενα η αλλον τροπο.
Ο ιστορικος Φωτιαδης στο εργο του «Η επανασταση του '21»,περιγραφοντας τα γεγονοτα στο Φραγκοκαστελλο,δινει ερμηνειες και κανει χαρακτηρισμους,που δικαιωνουν το προηγουμενο παραπονο.
«Ο Πασσας στα Χανια ηταν ο Αρβανιτης Μουσταφας» λεει (Τομος 19,σελ.57).
Αυτα διαβαζουν τα Ελληνοπουλα,αυτα διαβαζει ο Ελληνικος λαος,αυτα διαβαζουν οι Κρητικοι και βγαζουν το «συμπερασμα» οτι οι Αρβανιτες πολεμουσαν μαζι με τους Τουρκους,εναντιον...των Ελληνων.Οι παλιοτεροι ιστορικοι ειχαν ανακαλυψει τον ορο «Τουρκαλβανοι»,«Τουρκοκρητικοι»,οι νεωτεροι,αν μεν προκειται για τον Κολοκοτρωνη,τον Μιαουλη,την Μπουμπουλινα,τον Μποτσαρη,τον Τζαβελλα και γενικα τους γνωστους Αρβανιτες του '21,δεν τους ονομαζουν βεβαια «Αρβανιτες»,αλλα «Ελληνες».Εδω,τον μουσουλμανο,Αλβανο,Μουσταφα-Πασα,ο Φωτιαδης τον ονομαζει Αρβανιτη.Ετσι δημιουργουνται οι αναλογοι «λογικοι» συνειρμοι και διαπλαθεται η ιστορικη μας συνειδηση.Ετσι διασυρεται η Αρβανιτια στην Ελλαδα.Γιατι λοιπον δεν κατονομαζεται «Αρβανιτης» και ο Νταλιανης και τα παλλικαρια του;Μηπως δεν ησαν Αρβανιτες;Η γιατι δε γινεται η σωστη διακριση,οτι απο εκει ησαν οι μουσουλμανοι στο θρησκευμα Αρβανιτες και απο δω οι χριστιανοι,αυτοι δηλ. που εκαναν την επανασταση του '21;Και οτι ετσι καθως εξελιχθηκε η επανασταση μετα το 1822,δεν ειναι παρα ξεκαθαρισμα θρησκευτικων διαφορων και λογαριασμων μεταξυ χριστιανων (Αρβανιτες) και μουσουλμανων (Αλβανοι);
Τα παλλικαρια του Χατζημιχαλη,που κλειστηκαν στο Φραγκοκαστελο,αντεξαν την πολιορκια για μια βδομαδα.Στο διαστημα αυτο συνειδητοποιησαν οτι στο αντιπαλο Τουρκικο στρατοπεδο υπηρετουσαν και συμπατριωτες τους!Επιασαν λοιπον κουβεντα στ'Αρβανιτικα!«Σε λιγο βγαινανε απο το καστρο,συναντιοντουσαν μαζι τους και μιλαγαν,με τη νοσταλγια του ξενητεμενου,για τον τοπο τους,και τουτη η ευεξηγητη αμοιβαια συμπαθεια επηρεασε και τον Πασα,που ηταν κι αυτος Αρβανιτης» λεει ο Φωτιαδης.(7).
Περιττο βεβαια να πουμε οτι τους Αρβανιτες του Χατζημιχαλη τους ονομαζει «Ηπειρωτες»,αφου εχει ονομασει «Αρβανιτη» τον Μουσταφα...
Ποιος ιστορικος η ποιος ποιητης θα περιγραψει το δραμα του λαου,που τον διχασαν οι θρησκειες και αλληλοεξοντωνονταν;Ποιος θα περιγραψει το δραμα αυτων των εμφυλιων αλληλοσπαραγμων;Τι ειπωθηκε αναμεσα τους;Πως αυτοι που πριν λιγο σκοτωνονταν σαν λυσσασμενοι,τωρα αδελφωνονταν και μοιραζανε λογια αγαπης και παρηγοριας,νοσταλγιας και πικρας,μαζι με δωρα;Πως οι μουσουλμανοι (Αλβανοι) αναγκαστηκαν μη θελοντας ,να υπηρετησουν στο Τουρκικο στρατο εναντιον των συμπατριωτων τους και ποιοι φταινε γι'αυτο;
Ο Μητροπολιτης της Ερμουπολεως της Αιγυπτου Ευαγγελος,περιγραφει αυτες τις σκηνες,αλλα εμεις τωρα τις κατανοουμε καλλιτερα.
Ποιος ομως Κρητικος σημερα γνωριζει οτι τον υπεροχο και μοναδικο αυτον θρυλο,τον εκαναν με το αιμα τους οι Αρβανιτες;Και ποιος Κρητικος γνωριζει τα ιστορικα στοιχεια της παρουσιας Αρβανιτων στο νησι(ομαδικα) απο το 1541;
Αλλα γι αυτα θα μιλησουμε μια αλλη φορα.Για να μη χανουμε τα χναρια και πετροβολαμε τα κεφαλια μας...



Σημειωσεις και βιβλιογραφια:

1)Βλπ.Couturier:« Η Κρητη.Η θεσις αυτης εξ αποψεως διεθνους δικαιου».

Μεταφ.Τ.Βενερη,σελ.31,σημ.5.

2)Βλπ.Γρ.Παπαδοπετρακη «Ιστορια των Σφακιων» Αθηναι 1877 σελ.370.

3)Βλπ.Γρ.Παπαδοπετρακη σελ.279.
4)Βλπ. Θεοδ.Κολοκοτρωνη «Απομνημονευματα» οπου ο γερος του Μωρηα ανιστορα στον Γ.Τερτσετη:«Ανεγνωσα τον βιο του Σκεντερμπεη,εσυλογουμουν τα εργα του,δεν εκλεισθη ποτε εις την Κρουγια».
5)Βλπ. Κ.Κριτοβουλιδου: «Απομνημονευματα του περι αυτονομιας της Ελλαδος πολεμου των Κρητων» Αθηναι 1859,σελ. 416.
6) Βλπ. Μητροπολιτου Ερμουπολεως Ευαγγελου : «Ο πολεμαρχος Χατζημιχαλης Νταλιανης 1775-1828»,Αλεξανδρεια 1950,σελ. 178.
7)Βλπ. Δ.Φωτιαδη: «Η επανασταση του '21»,Τομ. IV σελ. 57.


Αφουγκραστείτε νά σας πώ ούλοι μικροί μεγάλοι
πώς πολεμά o Μουσταφάς με το Χατζή Μιχάλη :
Έπιασαν οί Γκραμπουσιανοί και γράψαν και ζητούνε
Ατλήδες (1) απού το Μωρηά πολλοί νά κατεβούνε.
Κι επέψαν γράμμα του Χατζή του Στερεολλαδίτη
νά πρεμαζώξη (2) τσ' άντρες του νά κατεβή στη Κρήτη.


Στ' Ανάπλι μονομέριασε (3) τριακόσιους δυο άτλήδες
στην Κρήτη για νά καταβή απού 'ν οί Μισερλήδες (4)
Κι' εδιάλεξε 'τσή Ρούμελης άντρες και παλληκάρια
κι' άπής (5) τσή μονομέριασε τσ' έβαλε στα καράβια.


Πάει καί ξεβαρκάρει 'τση στη λεύθερη Γραμπούσα
κι ερώτα τσή Γραμπουσιανούς αν έχουσι μπαρούθια.
— Εμείς μπαρούθια έχουμε, βόλια νά πολεμούμε,
άλογα μόνο θέλουμε και τσή στερηά νά βγούμε.


Μα πάλι δεν επίστεψε κι' εμπήκε στα καΐκια
και ξεβαρκάρει στο Λουτρό νά μάθη την αλήθεια.
Κι' ευρίσκει 'κει τσή Σφακιανούς κι' οσ' ήταν ανδριεμένοι
κι' οσ' ήταν εις τον πόλεμο περίσσια τιμημένοι.
— Έλάστε σεις οί Σφακιανοι και νά 'ρθουν κι οί Ριζίταις
νά πάμε νά σηκώσωμε καί τσή Κάτωμερίταις.΄
Ελάστε σεις οί Σφακιανοι μπρόβολα (6) παλληκάρια
νά πολεμούμε τήν Τουρκιά κι' άφήτε τά κοπάδια.


Και ο Πάσας ώς τ' άκουσε πολλά του βαρεφάνη
στο Κάστρο κ' εις τό Ρέθυμνος γραφή πιάνει και κάνει.
— Ελάστε σεις οί Καστρινοί κ' εσείς οί Ρεθεμιώταις
επά στον Αποκόρωνα που 'μαι με τσή Χανιώταις.
Πρεμαζωχτήτε τσή Τουρκιάς μπρόβολα παλληκάρια
νά πάμε νά τσή σφάξωμε νά πιάσουν τη Μαδάρα (7 )
Νά πάμενε εις τά Σφακιά νά κάμωμε ένα χάλι
νά δω πώς θα τά βγάλουμε με το Χατζημιχάλη.
Γη (8) στη Μαδάρα να χαθή, γη στό γιαλό να πέση
γη να τόνε σκοτώσωμε σάν ήρθενε πεσκέσι. (9)


Κι' ο Κεχαγιάς (10) του, τον γροικά γυρίζει και του κάνει :
— Δεν φεύγει Μουσταφά πάσα γιατί είναι παλληκάρι,
δεν είναι αυτός Λαζόπουλος(11) να πιάση τη Μαδάρα
μόνο 'νε από τη Ρούμελη και σέρνει παλληκάρια,
μ' αυτά τά Ρουμελόπουλα είν' άντρες τιμημένοι
και θά μάσε σκοτώσουνε, κι ας είμεθα 'γνοιασμένοι.
— Σώπασε . . . μη μου τσή 'παινας εξήντα καβαλλάρος
μα 'γώ σαλάτα τρώγω τση, ώς τρων τσή ψαρογάρους. (12)


Μονομεριάζει ή Τουρκιά και κάνει μια κολώνα (13)
να πάνε να πατήσοννε τώ Σφακιανώ τη χώρα.


Πάνε μονομεριάζουνε στσ' Ελληνικές καμάραις
κι' οι Χριστιανοί κατέβαιναν και πιάνουν τσή Μαδάραις.
Κι ό Κυριακούλης (14) έλεγε άπού 'τον αντρειωμένος
κ' ήτουνε κ' εις τον πόλεμο άξιος και τιμημένος.
— Άρπάξετ' ούλοι τά σπαθιά τ' άρματα και μαχαίρια
νά πάμε νά μουντάρουμε (15) εις της Τουρκιάς τ' ασκέρια
μπορέτως (16) τσ' άλαργάρουμεν (17) εξω άπού τά ταμπούρια.


Και όντεν (18) εκαταβαίνανε στ' Άσκύφου στά μουράγια (19)
ό κόσμος ελουλούδιζε Τούρκικα μπαϊράκια.


Σάν τά είδασιν οι Σφακιανοι είπαν μικροί μεγάλοι
— Χατζή μην πάς στον πόλεμο γιατ' είσαι η κεφαλί μας
κι άνε και σε σκοτώσουνε χάνουμε τη ζωή μας.
Την όρεξί σου φύλαγε και τη καβαλλαρία
ώστε νά πάμε την Τουρκιά σέ αλλην επαρχία,
που νά 'χη κάμπο γι άλογα και ρίζα γιά παιχνιώταις (20)
γιά την καβαλλαρία σου τσή ξακουστούς στραθιώταις.
Έπα (21) στο Φραγκοκάστελλο στενός σούνε ό τόπους,
κι' αν δεν λυπάσαι το Χατζή, λυπήσου σκιάς (22) τσ' ανθρώπους.


— Μα μια φορά γεννήθηκα και μια θε να πεθάνω,
και μια θά τόνε στερηθώ τον κόσμο τον απάνω.
Εδώ οπού βρεθήκαμε τον πόλεμο θά κάμω,
κι'αν με σκοτώσουν σήμερο σαν άντρας θ' αποθάνω.
Κι' αν με σκοτώση ο Πασάς, κόβγει την κεφαλή μου,
και τήνε πάει στα Χανιά και παίρνει την τιμή μου.
Πάλι και τον σκοτώσω εγώ, κόβγω την κεφαλή του,
και τήνε πέμπω στο Μωρηά και παίρνω την τιμή του.
Σελλώσετέ μου τ' άλογο στον πόλεμο ν' αράξω (23)
να πάω να βρω τον Μουσταφά και σκλάβο να τον πιάσω


Και κάνει παρακάλεση, και κάνει το σταυρό του
και πιάνει τ' αλαφρό σπαθί κρεμνά το στο λαιμό του.
Πιάνει και τα πιστόλια του στη μέση του τα βάνει,
σαν πολέμαρχος δεν δειλιά κι' αν ήθελε αποθάνει.
Και όντας έκαβαλλίκεψε έκλαψε τ' άλογο του
και τότε δα το γνώρισε δεν ήτο για καλό του.


Και δίδει τη διαταγή εις την καβαλλαρία
— Σήμερα θά την δείξωμε αδέρφια την άντρεία !
Κι' αν βγούμε απού τον πόλεμο παιδιά μου κερδεμένοι,
στσή Κρήτης ούλο το νησί Τούρκος δεν απομένει.
Πάλι κι' αν σκοτωθούμενε την σημερινή ημέρα,
θά μασε 'μνημονεύγουνε τσή Κρήτης τα Καστέλλια.


Δίδει βιτσιά του μαύρου του στην πόρτα ξεπορτίζει
και πιάνονται με την Τουρκιά κι ό πόλεμος αρχίζει.


Στην λύσσα την πολεμική και την φωθιά την τόση,
άπ' όλους που λαβώθηκαν κάνεις δεν θά γλυτώση.


Σαν τρία κάρτα εβάσταξε μα ήτανε δυό ώραις.
κανείς Τούρκος δε γύριζε στσή βουλισμέναις (24) χώραις.
Στην μια μεριά τά άλογα, στην άλλην οι σκοτωμένοι
δεμένοι με τσή ζώνες των εχάθηκαν οι ξένοι.
Και μετρηθήκαν οι Ρωμηοι κι' έλείπαν διακόσοι,
κι' οι Τούρκοι μετρηθήκανε κι' έλειπαν οκτακόσιοι.


Χατζή Μιχάλης φώναξε που τη ψαρή φοράδα :
— Πρόβαλε Μουσταφά πασά κοντά στην ευγοράδα(25)
μη χώνεσαι σαν άλουπού 'που πίσω απού τ' ασκέρι
έλα κοντά μου σίμωσε κι' ή μοίρα ό,τι φέρει.
Μια μπαλωθιά του παίζουνε (26) στο μαρμαρένιο μπέτη (26)
μά κείνος δεν τήνε ψηφά σάν παλληκάρι στέκει.
Και σέρνει το σπαθάκι του και μπαίνει στο ντουμάνι
και την Τουρκιά εσάστισε τον πόλεμο που κάνει.
Δεύτερη μπάλα (28) παίζουν του και στο μερό του δίδει,
μά κείνος δεν τήνε ψηφά κι' οπίσω δεν γυρίζει.
Καστίζει (29) την φοράδα τον και πάει σ' ένα κάρτο, (30)
κι όντιμος (31) βρίσκει σφαλιχτό το βουλιασμένο (32) κάστρο.


— Μά δά που σ' ηύρα σφαλιχτό, πειό σου νά μην άνοιξης !
γιά δεν εύρέθηκ' ανθρωπος όξω νά μου βοηθήξη


Και παίζουνσιν του κι' άλλη μια δίδουν του στη μασέλλα, (33)
και εκείνη τον εγκρέμισε απάνου από τη σέλλα.


— Μά ελάστε σεις οι Σφακιανοι άπου 'στε παινεμένοι
νά κάνετε τά δίκηα μου ταχυά το μεσημέρι.
Τότες γιουρούντισ' (34) η Τουρκιά την κεφαλή του έκοψαν
γιά νά την πάνε του Πασσά νά τώνε δώση γρόσια.
Κι ο Μουσταφάς ώς τ' άκουσε πολύ του βαρεφάνη
γιατί νά τόνε σφάξουνε απού ήτον παλληκάρι.
Κι' αν ηθελε γιατρεύγεται, ήθελε τόνε γιάνει,
γιατ' ήτο συντοπίτης του άντρας και παλληκάρι.


Μ' ακόμη και το σήμερο στης Δεκαφτά του Μάϊ
ούλο τ' ασκέρι φαίνεται με το Χατζή Μιχάλη.
Και πολεμούν στα σνννεφα κι' ακούγοντ'οι μπουρμπάδες(35)
φωνές κι' άλογοπεταλιες στου Καστελλιού τσή μπάντες.
Ούλοι οι αλαφρόστρατοι θωρούν τση και τρομάζουν,
μά κείνοι Θιός συγχωρέσει των κανένα δεν πειράζουν.»


Δεν υπάρχουν σχόλια:

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ


«Η Αρβανιτιά στο Μοριά» τού Τ.Γιοχάλα

Η ζωή των Αρβανιτών

ΜΠΕΣΑ

ΜΠΕΣΑ
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «ΜΠΕΣΑ»

Άρβανον

Άρβανον
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «Άρβανον»

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Βόρειας-Δυτικής Αττικής(1992)

ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ ΣΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

«Μπεκτασήδες καί Εθνικό Κίνημα στην Αλβανία»,Βλέπε γιά Αλήπασα-Ρήγα Φεραίο

«Αρβανίτες καί Αλβανοί Μετανάστες:Διαπραγμάτευση της Συλλογικής Ταυτότητας σε μιά αγροτική κοινότητα τού Νομού Αργολίδας» της Αγγελικής Αθανασοπούλου.

«ΑΝΔΡΟΣ-ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΑΡΒΑΝΙΤΙΚΑ» Τ.Γιοχάλα

Ι.Φ.Φαλμεράϋερ:«Περί της καταγωγής των σημερινών Ελλήνων»

Αntonio Bellusci


Lidhja,το περιοδικό των Αρμπερέσηδων της Κ.Ιταλίας,όπου επιμελείται ο ιερέας Αντόνιο Μπελούσι

Ιωάννης Μπαλάσκας:Ομοσπονδία Ελλάδας-Αλβανίας,σλαυική επιβουλή είς βάρος τού Ελληνισμού

«ΣΟΥΛΙ και ΣΟΥΛΙΩΤΕΣ» της Β.Ψιμούλη

Saint Alban(Άγιος Αλβανός)

Μήτρος Τρούκης-Αναστάσης Κουλουριώτης

Λεξικόν της Αλβανικής Γλώσσης υπό Κωνσταντίνου Χριστοφορίδου

«Αλβανικός Γάμος»,παρουσιάστηκε τον Δεκέμβρη τού 1891 στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσό,υπό Α.Δευτεραίου.

Κ.Μπίρη:«Αρβανίτες,οί Δωριείς τού νεωτέρου Ελληνισμού»

Ο Νόμος τού Αίματος-ΜΠΕΣΑ (http://ellines-albanoi.blogspot.com/2010/04/t.html)

The Albanian national epic

«Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821» περιοδικό «Δαυλός».

«Η Αλβανική αναγέννηση»,Α.Παπαδόπουλου(βλέπε:http://ellines-albanoi.blogspot.com/2011/04/i.html)

«Η εικόνα της Αλβανίας καί των Αλβανών στην Ελλάδα τού 19ου αιώνα» τού Ν.Γκίκα

Η μάχη στη Σελλασία

Αλβανοί,αποσπάσματα από «Ιστορία τού Ελληνικού Έθνους»

ΚΑΡΥΣΤΙΑ

Έλληνες καί Αλβανοί της Κάτω Ιταλίας

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ-ΑΡΒΑΝΟΝ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ

Αρβανίτες μουσουλμάνοι


ΑΛΒΑΝΙΚΑ ΠΑΡΕΡΓΑ

Κοσυφοπέδιο-Γκεκαριά

Σκόντρα-Γκεκαριά

Γκεκαριά

Αρναούτης

Σκόντρα

Κρούγια-Γκεκαριά(1848)

Γκέκας-Gegë-Γκέγκης

Μαλεσιάδα(Αιτωλοακαρνανία),Κομποθέκλα(Αιτωλοακαρνανία),
Μάζι(Φθιώτιδα),Γουλέμι(Φθιώτιδα),Γαρδίκι(Φθιώτιδα),
Μπόρσα-Κορυφή(Κοζάνη),Λεστάν-Φαρασσηνόν(Δράμα),

Γκέκας

Στρούμπουλας(Κρήτη),«σακουλεύτηκα»,Σπίνα(Κρήτη),
Σκόπια,«Γύφτος»,«Γιούχα»,Γιάλα,
Γούβα(Παγκράτι),Ζέλι(Φθιώτιδα),Θάλασσα-Θάλαττα,
Σκούταρι(Σέρρες),Σκράπας,Σούμα,Σουλάνι(Ανδρίτσαινα),

Aλβανοί τού Μαυροβουνίου

Στιμάγκα(Κόρινθος),Βάλλα(Μακεδονία),Mέντωρ,Ημαθία,

Κόσοβο(1943)

Φίλης,Φίσκας,Φόρτης,Φλαμούρης,Φλόκας,Φρίμης,

Θεσσαλονίκη

Θεσσαλονίκη
Salonique costumes Albanais

Οffisier Albanais

Οffisier Albanais
Otto Magnus von Stackelberg (Baron) - Costumes et usages des peuples de la Grèce moderne. Rom 1825

Γκιουλέκας-Τσέλιο Πίτσαρη

«JANINA, THE CAPITAL OF ALBANIA»

«JANINA, THE CAPITAL OF ALBANIA»
San Francisco Call, Volume 81, Number 138, 17 April 1897,JANINA, THE CAPITAL OF ALBANIA. This is one of the most picturesque cities in European Turkey. . It is situated on a peninsula extending out into a lake of the same name. It is reported that Greek irregulars have scouted close up to tne walls of the city, and only a few days ago telegraphic communication between Janina and Elassona, the Turkish headquarters, was destroyed

Albanian Chieftain(1800)

Albanian Chieftain(1800)
Γκέγκης

«Mentone,Cairo and Corfu»(1896)

«Mentone,Cairo and Corfu»(1896)
by Constance Fenimore Woolson,http://www.gutenberg.org/files/33367/33367-h/33367-h.htm

Tosk Albanian

Tosk Albanian
Albanian warriors wearing traditional fustanella from southern Albania 1906 by Edith Durham

Албанец. 1829

Албанец. 1829
http://nashenasledie.livejournal.com/923334.html,http://ellines-albanoi.blogspot.gr/2014/02/blog-post_2020.html

Arnaut from Ioannina

Arnaut from Ioannina
http://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_clothing,http://www.luminous-lint.com/app/contents/fra/_photographer_pascal_sebah_les_costumes_populaires_de_la_turquie_en_1873_01/,http://ellines-albanoi.blogspot.gr/2013/11/blog-post_3691.html

Ψάξτε κι ό,τι βρείτε,γιατί ό,τι θέλει βγάζει

Φόρτωση...