«Παιδιόθεν καί εξ απαλών ονύχων,ού μην αλλά καί πατρόθεν καί από πάππου καί των άλλων προγόνων,την Αλβανίαν εμάθομεν να θεωρούμε επαρχία ελληνικήν...τούς δε Αλβανούς Έλληνας γνησιωτάτους καί ελληνικωτάτους»(Λουκάς Μπέλλος)
«Η διαίρεσις ημών Αλβανών καί Ελλήνων διευκολύνει το κράτος άλλων.Μίαν ημέραν εξυπνήσαντες,θα ίδωμεν αίφνης ότι απωλέσθημεν,νομίσαντες ότι αναγεννώμεθα»(εφημερίς «Νεολόγος» αριθ.φ.617,Κων/πολη 1870)
«Ελλάς άνευ Αλβανίας καί Αλβανία άνευ Ελλάδος ουδέν γενναίον δύνανται να επιτελέσωσιν εν τη Χερσονήσω τού Αίμου»(Νεοκλής Καζάζης)
«...Οί Έλληνες είνε Αλβανοί καί οί Αλβανοί είνε Έλληνες»(Βλάσης Γαβριηλίδης,ιδρυτής καί διευθυντής της εφημερίδος «Ακρόπολις»,1883)
«Όπου υπήρχον Αλβανοί άποικοι,έμειναν καί ζώσι σήμερον άθικτοι,αμόλυντοι,αδελφοί Έλληνες πάντες,υπερήφανοι διά τούτο..»(Αντώνιος Δ.Κεραμόπουλος)
«Ευγνωμοσύνης καθήκον,πολιτισμού υποχρέωσις ήτο,οί νεώτεροι Έλληνες ελευθερωθέντες τού τυρρανικού ζυγού καί ανεξάρτητον έθνος αποτελέσαντες να στρέψωσιν το βλέμμα των περί τα περί εαυτούς ομογενή φύλα καί τον εκπολιτισμόν τούτων,αν όχι την απελευθέρωσιν,μία των κυρίων ενασχολιών των να έχωσιν.Εκείνο δε, πέριξ τού οποίου πάσα μέριμνα Κυβερνητική καί ιδιωτική έπρεπε να περιστραφεί,είναι η Αλβανία,ο ιπποτικός εκείνος τόπος όστις διά των ανδρείων τέκνων του,τα μάλα συνετέλεσεν είς την απελευθέρωσιν τού τμήματος τούτου της Ελλάδος..»(Κων/νος Χ.Βάμβας)
«Επί των οροπεδίων της Αλβανίας απαντώνται πλείστοι νομάδες καί ποιμένες λαοί,παρ' οίς ανευρίσκονται Ομηρικά έθη καί ήθη καί έθιμα.Εν τη Αλβανία πολλαί σκηναί της Ιλιάδος καί της Οδυσσείας αλλά καί της Αινειάδος διαδραματίζονται πολλά ολίγον αυταίς παραλάσσουσαι»(ελληνική εφημερίς της Ρουμανίας «Δεκέβαλος» 1874,αρ.2 καί 7)

Τρίτη, 5 Ιανουαρίου 2010

Σουλιώτες, ξαναδιαβάζοντας ένα μύθο




Σουλιώτες, ξαναδιαβάζοντας ένα μύθο
Η εθνική τους υιοθεσία είχε ως αφετηρία τον πόλεμο κατά του Αλή πασά των Iωαννίνων
Του Φωτη Μπαρουτσου*
Β. Δ. Ψιμούλη
Σούλι και Σουλιώτες
Δεύτερη συμπληρωμένη έκδοση
Εκδ. Εστία, σελ. 564
Το βιβλίο της Β. Ψιμούλη εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1999 από το Εθνικό Iδρυμα Ερευνών και προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς προσσέγιζε έναν από τους σύγχρονους μύθους του ελληνισμού. Παρότι οι εθνικοί μύθοι δεν καταργούνται, είναι χρήσιμο να ανανοηματοδοτούνται μέσα στο σύγχρονο πλέγμα των χρήσεων της έννοιας του έθνους. H εξαιρετική εργασία της Β. Ψιμούλη, όπως είχε γράψει ο Σπ. Ασδραχάς, εντάσσεται σε μια διαπραγμάτευση «ανταποκρινόμενη στα κατηγορήματα μιας ολικής ιστορίας».
Το κίνητρο «ολική ιστορία» διασπείρει τα προαπαιτούμενα της έρευνας στην ιστορική γεωγραφία, την κοινωνιολογία και την ανθρωπολογία. Η κοινωνική οργάνωση του σουλιώτικου τετραχωρίου (Σούλι, Κιάφα, Σαμονίβα και Αβαρίκος) και η οικονομική υποδομή δεν είναι αυτονόητες, ακριβώς επειδή η οικολογική μορφολογία και οι ενδοκοινοτικές σχέσεις με βάση το γένος προσδιόρισαν σε μεγάλο βαθμό τις κινήσεις των Σουλιωτών προς τον περιβάλλοντα χώρο τους. Η εξέλιξη των κτηνοτρόφων μικρής κλίμακας σε συγκροτημένα ένοπλα ληστρικά σώματα και αργότερα σε κυριαρχική δύναμη προστασίας οικισμένων περιοχών (δυτικά και ανατολικά του σουλιώτικου βουνού) υπακούει σε μορφές αλλαγής των ημινομαδικών κοινωνιών που παρατηρούνται και αλλού.
H επικυριαρχία
Η τελική φάση βρίσκει τους Σουλιώτες ως ένα από τα ισχυρότερα εξουσιαστικά μορφώματα της περιοχής, που επιβάλλονται χάρη στην πολεμική ικανότητα των γενών και των ατόμων, αλλά και στην πολιτική δεξιότητά τους να σχηματίζουν συμμαχίες και να χρησιμοποιούν ορθολογικά τις δυνάμεις τους. Το σχήμα αυτό δεν είναι ομοιογενές, καθώς η εσωτερική ιεραρχία μεταξύ γενών δημιουργεί διαφοροποιήσεις ως προς τον πλούτο κάθε φάρας, και επακόλουθα της επιβιωτικής της συμπεριφοράς. Τα φτωχότερα γένη είτε γίνονται δορυφόροι των ισχυρότερων είτε εξαπολύουν ληστρικές επιδρομές για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην.
Η αποκατάσταση των κοινωνικο-οικονομικών δεδομένων απενεργοποιεί τα ιδεολογήματα που χαρακτήρισαν την προηγούμενη βιβλιογραφική παραγωγή. Για παράδειγμα, η επικυριαρχία των Σουλιωτών σε μια ευρεία ακτίνα γύρω από την αρχική εγκατάσταση του τετραχωρίου δεν ήταν μια απελευθερωτική διαδικασία. Οι χωρικοί αναγκάστηκαν σε μια δεύτερη υποτέλεια, καθώς η προστασία που λάμβαναν ως αντίδωρο από τους Σουλιώτες δεν ήρε την προηγούμενη, την οθωμανική (με όποια μορφή εκφραζόταν). Η δράση τους ήταν ενταγμένη στο πλαίσιο της νομιμότητας του τόπου και της εποχής. Οι ίδιοι κατέβαλαν τα δοσίματά τους στην κεντρική διοίκηση, όπως και οι υποτελείς τους.
Το αλβανικό γένος του Σούλη και τα παρακλάδια του ούτε εξελληνίστηκαν ούτε είχαν οποιαδήποτε εθνοτική αλληλεγγύη προς τους ελληνόφωνους χριστιανικούς πληθυσμούς της περιοχής εγκατάστασής τους. Μάλιστα, όπως επισημαίνει η Β. Ψιμούλη, οι επιθετικές συμπεριφορές τους προς τους ελληνόφωνους πληθυσμούς αποσιωπήθηκαν από τους ιστορικούς του Σουλίου.
Yπόσχεση ανταμοιβής
Η εθνική τους υιοθεσία είχε ως αφετηρία τον πόλεμο κατά του Αλή πασά, που κινητοποίησε ακόμη και τον Κοραή να εκδηλώσει την πλήρη ηθική υποστήριξή του προς «τους θερμούς υπερμάχους της ελευθερίας». Ακόμα όμως και αυτή η σύγκρουση, με το βαθύ συμβολικό της χαρακτήρα, δεν θα αρκούσε αν οι Σουλιώτες δεν ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι. Η μετέπειτα ενσωμάτωσή τους στον απελευθερωτικό αγώνα γίνεται μέσω της μισθοφορίας και της υπόσχεσης μιας γενναίας ανταμοιβής.
Η οντολογία της ιστορίας, όπως την ορίζει ο Ν. Σβορώνος για τη μελέτη της συγκρότησης του έθνους, μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε για τη σημασία της ένταξης των Σουλιωτών (αλλά και των Αρβανιτών οπλαρχηγών της Ρούμελης) στις απελευθερωτικές δυνάμεις του 1821. Αν τους θεωρήσουμε συνεχιστές και διαμορφωτές του αντιστασιακού χαρακτήρα του ελληνισμού, τότε η έννοια της αντίστασης πρέπει τουλάχιστον να εμπλουτιστεί, όπως και ο μηχανισμός υποστασιοποίησής της. Η συμβολή της Β. Ψιμούλη είναι καθοριστική στην καταγραφή του άθρησκου και μη εθνοτικού χαρακτήρα του εξουσιαστικού ένοπλου μηχανισμού (πολεμική κοινωνία με εξουσία εντός συγκυριακών συνόρων), όπως επίσης και στην κατανόηση της ιδιαίτερης τοπικοκεντρικής δομής στον αγροτικό-κτηνοτροφικό κόσμο της Ηπείρου.
Με αυτήν τη στέρεα βάση είναι εφικτό να διερωτηθούμε για το ρόλο της θρησκείας όχι πια ως ενοποιητικού στοιχείου, αφού στο συγκεκριμένο χώρο και χρόνο δεν υφίσταται, αλλά ως συστατικού του εξουσιαστικού μηχανισμού, που εκφράζεται με την ολοκλήρωση της κοινότητας και τη διάσωση-διαιώνιση των πατρογονικών δεσμών. Η θρησκεία, μετά την έκρηξη του απελευθερωτικού αγώνα, θα ενταχθεί ως πολιτισμικός στυλοβάτης στον κοσμικό εθνικισμό και γι' αυτό παραμένει έως σήμερα συντεταγμένο πρόκριμα εθνικότητας.
Οι Σουλιώτες και οι ένοπλοι Αρβανίτες της Ρούμελης ενσωματώθηκαν -με τη θρησκεία να είναι ένα από τα οχήματα της ενσωμάτωσης- στο εθνικιστικό όραμα του Μαυροκορδάτου και του Κωλέττη, σε μια κοινωνία που συσπειρώθηκε γύρω από τον εθνικισμό όχι επειδή ήταν βιομηχανική, αλλά επειδή η συγκυρία απαιτούσε (χωρίς να σημαίνει ότι έγινε) νέου τύπου διαχείριση (ανάλογη με εκείνη στις βιομηχανικές κοινωνίες) των επίκαιρων ζητημάτων της γαιοκτησίας, της φορολογίας, της εκπαίδευσης κ.λπ.

kathimerini.gr | Σουλιώτες, ξαναδιαβάζοντας ένα μύθο


ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

Η Αρβανιτιά στο Μοριά

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες
http://openarchives.gr/view/412853

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας
http://invenio.lib.auth.gr/record/1887

ΜΠΕΣΑ

ΜΠΕΣΑ
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «ΜΠΕΣΑ»

Άρβανον

Άρβανον
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «Άρβανον»

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας
Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Βόρειας-Δυτικής Αττικής(1992)

Arbërës-Arbanas

Μπεκτασήδες

Μπεκτασήδες
Βλέπε γιά Αλήπασα-Ρήγα Φεραίο

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες
«Αρβανίτες καί Αλβανοί Μετανάστες:Διαπραγμάτευση της Συλλογικής Ταυτότητας σε μιά αγροτική κοινότητα τού Νομού Αργολίδας» της Αγγελικής Αθανασοπούλου.

Ήπειρος-Ιλλυρίς

Arnaoutes

Arnauten-Albanesen-Skipetaren-Arbanitai

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας
Ιωάννης Μπαλάσκας:Ομοσπονδία Ελλάδας-Αλβανίας,σλαυική επιβουλή είς βάρος τού Ελληνισμού

Σούλι καί Σουλιώτες

Η ζωή των Αρβανιτών

Αρβανίτικο Μοιρολόϊ

Οί Αρβανίτες της Αττικής

Η συμβολή των Αρβανιτών

Μήτρος-Τρούκης

Αρβανίτικα θέματα

Arbanasi

Γάμος καί Γαμήλια Σύμβολα

Τhe Highland Lute

Τhe Highland Lute
The Albanian national epic

Αρβανίτες καί Έλληνες

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821
Grec et Arnaute Ethnographique des peuples de la Russie 1862 (Pauli Gustav Theodore Hristianovich) , http://skif-tag.livejournal.com/682663.html , http://fotki.yandex.ru/users/humus777/album/284616 , http://old.rgo.ru/2011/01/drugogo-roda-lyudi-arnauty/

«Η εικόνα της Αλβανίας καί των Αλβανών στην Ελλάδα τού 19ου αιώνα» τού Ν.Γκίκα

Η μάχη στη Σελλασία

Η μάχη στη Σελλασία
Funerary mask with helmet Gold funerary mask with bronze 'Illyrian' helmet from the cemetery of Sindos, circa 520 BC, Thessaloniki, Archaeological Museum,http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/img_B1217a.html

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5
Κορυτσά,Πελασγοί καί Ιλλυριοί,Γκέγκες καί Δωριείς,Μακεδονία καί Ιλλυρο-Πελασγοί, Πελασγικές Θεότητες κτλπ.

Αλβανοί,αποσπάσματα από «Ιστορία τού Ελληνικού Έθνους»

Έλληνες καί Αλβανοί της Κάτω Ιταλίας

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ
ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ-ΑΡΒΑΝΟΝ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ

Αρβανίτες μουσουλμάνοι

Θεσσαλονίκη-Salonika

Албанец. 1829

The Spartan touch:albanian women who help their fighting men

Albanian Guard

Albanian Duel

Albania

Gegëria

Gegëria

Royal Albanian Gendarmerie

Αυλώνας-Vlorë(Λιαπουριά-Labëria)

Albanian wedding rejoicings

Gegëria

An old Albanian warrior(Greece)

Albanians firing at Turks in Istib

Albanians firing at Turks in Istib
Mάλλον θα εννοεί το γνωστό Ιστίμπεη.Albanians firing at Turks in Istib, in the Balkans. Illustration from French newspaper Le Petit Parisien. April 28, 1901

King Zog of Albania

King Zog of Albania
http://www.ebay.com/itm/King-Zog-of-Albania-w-sisters-in-traditional-native-costomes-1938-vintage-photo-/121387128131?pt=Art_Photo_Images&hash=item1c433c9543 , http://ellines-albanoi.blogspot.gr/2012/06/blog-post_9784.html

grecian and albanian costumes

The New King and Queen of Albania

Pogradec

A Prayer for Revenge

Albanians

A Rebel Chief from Albania

A Rebel Chief from Albania
THE SUN(1906)

Albanese mercenaries in a coffeeshop

Albanese mercenaries in a coffeeshop
A painting by Albert Franke

Tomb of Skanderbeg at Alessio(Lezhë)

Alessio-Lezhë (Gegëria)

Albanians at the tomb of Scanderbeg(Lezhë)

Tosks with Ghegs

Tosks with Ghegs
Oldest and Quaintest of Balkan Peoples By M. Edith Durham

Albania

Albania
1939

A Game of Chess(Gegëria)

A Game of Chess(Gegëria)
ALBERT JOSEPH FRANKE (German,1860-1924) , https://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=38058&size=large , http://www.liveauctioneers.com/item/11365716_attributed-to-albert-joseph-franke-german-1860 , http://www.masterart.com/Albert-Joseph-Franke-1860-1924-Board-Players-PortalDefault.aspx?tabid=53&dealerID=279&objectID=601523

Albanians

Albanians
The photo collection of Paul Siebertz,Albania in 1909

Albanier

Albanier
1815,Fremde Länder und Völker,Wilmsen, Friedrich Philipp.

Albanians-Gegëria

Study of Three Albanian Arnavuts and a Woman in Albanian Costume

En Albanie

Albania,The Love-Letter

Southern Albania

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)
Edward Lear. http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~hou01475

Greek highland troops

Greece

Greece
Peoples Of All Nations Hammerton, J.A. Published by Educational Book Co., London, 1920 , http://www.abebooks.com/Peoples-Nations-Hammerton-J.A-Educational-Book/954598915/bd

Modern Greek Peasants

Greek funeral at Levadeia (Attica)

Greek funeral at Levadeia (Attica)
1894

Έλληνες ποιμένες-Greek sheperds

Chicago(1949)

Albanians(Australia)