«Παιδιόθεν καί εξ απαλών ονύχων,ού μην αλλά καί πατρόθεν καί από πάππου καί των άλλων προγόνων,την Αλβανίαν εμάθομεν να θεωρούμε επαρχία ελληνικήν...τούς δε Αλβανούς Έλληνας γνησιωτάτους καί ελληνικωτάτους»(Λουκάς Μπέλλος)
«Η διαίρεσις ημών Αλβανών καί Ελλήνων διευκολύνει το κράτος άλλων.Μίαν ημέραν εξυπνήσαντες,θα ίδωμεν αίφνης ότι απωλέσθημεν,νομίσαντες ότι αναγεννώμεθα»(εφημερίς «Νεολόγος» αριθ.φ.617,Κων/πολη 1870)
«Ελλάς άνευ Αλβανίας καί Αλβανία άνευ Ελλάδος ουδέν γενναίον δύνανται να επιτελέσωσιν εν τη Χερσονήσω τού Αίμου»(Νεοκλής Καζάζης)
«...Οί Έλληνες είνε Αλβανοί καί οί Αλβανοί είνε Έλληνες»(Βλάσης Γαβριηλίδης,ιδρυτής καί διευθυντής της εφημερίδος «Ακρόπολις»,1883)
«Όπου υπήρχον Αλβανοί άποικοι,έμειναν καί ζώσι σήμερον άθικτοι,αμόλυντοι,αδελφοί Έλληνες πάντες,υπερήφανοι διά τούτο..»(Αντώνιος Δ.Κεραμόπουλος)
«Ευγνωμοσύνης καθήκον,πολιτισμού υποχρέωσις ήτο,οί νεώτεροι Έλληνες ελευθερωθέντες τού τυρρανικού ζυγού καί ανεξάρτητον έθνος αποτελέσαντες να στρέψωσιν το βλέμμα των περί τα περί εαυτούς ομογενή φύλα καί τον εκπολιτισμόν τούτων,αν όχι την απελευθέρωσιν,μία των κυρίων ενασχολιών των να έχωσιν.Εκείνο δε, πέριξ τού οποίου πάσα μέριμνα Κυβερνητική καί ιδιωτική έπρεπε να περιστραφεί,είναι η Αλβανία,ο ιπποτικός εκείνος τόπος όστις διά των ανδρείων τέκνων του,τα μάλα συνετέλεσεν είς την απελευθέρωσιν τού τμήματος τούτου της Ελλάδος..»(Κων/νος Χ.Βάμβας)
«Επί των οροπεδίων της Αλβανίας απαντώνται πλείστοι νομάδες καί ποιμένες λαοί,παρ' οίς ανευρίσκονται Ομηρικά έθη καί ήθη καί έθιμα.Εν τη Αλβανία πολλαί σκηναί της Ιλιάδος καί της Οδυσσείας αλλά καί της Αινειάδος διαδραματίζονται πολλά ολίγον αυταίς παραλάσσουσαι»(ελληνική εφημερίς της Ρουμανίας «Δεκέβαλος» 1874,αρ.2 καί 7)

Κυριακή, 10 Οκτωβρίου 2010

Η ιστορική αξία των τοπωνυμίων

(Ανοκτή επιστολή με αφορμή την απόπειρα μετονομασίας του Αρκαλοχωρίου)

Του Χ. Κριτζά*


Τους τελευταίους μήνες παρακολουθούμε μια ζωηρή δημόσια συζήτηση, που ξεκίνησε με αφορμή την πρόθεση της δημοτικής Αρχής του Αρκαλοχωρίου να αλλάξει το όνομα της κωμόπολης, επειδή το θεωρεί “ταπεινό” για ένα τόσο δυναμικό και ακμάζοντα δήμο της επαρχίας Μονοφατσίου Ηρακλείου. Στη συζήτηση αυτή θεώρησα καθήκον μου να καταθέσω δημόσια την άποψή μου, χωρίς κανένα άλλο κίνητρο, παρά μόνο την αγάπη μου για τον τόπο μας και τον σεβασμό για το ιστορικό του παρελθόν.

Είμαι πάντα ενάντιος σε κάθε αλλαγή τοπωνυμίων, που κατά θαυμαστό τρόπο επιβιώνουν για αιώνες, ακόμα και για χιλιετίες στο νησί μας και την υπόλοιπη χώρα.

Όπως μας στενοχωρεί η καταστροφή ενός αρχιτεκτονικού μνημείου, που αποτελεί ορατό κατάλοιπο του παρελθόντος, το ίδιο πρέπει να μας θλίβει και η κατάργηση ενός τοπωνυμίου, επειδή είναι και αυτό ένα άυλο μνημείο, που έχει συνυφανθεί με τον χώρο και τον χρόνο. Είναι αυτό που δίνει σε μέρη με πλούσιο παρελθόν την πολύτιμη τέταρτη διάσταση του ιστορικού χωρόχρονου.

Από αυτή την άποψη, τα τοπωνύμια είναι μια ιστορική παρακαταθήκη, ένα καταπίστευμα που παραδίδει η μια γενιά στην επόμενη, ως ένα συστατικό της ιστορικής ταυτότητας του τόπου, για να το διατηρήσει και να το παραδώσει στην επόμενη.

Αν κάποιος πρόσκαιρος άρχοντας του Οροπεδίου Λασιθίου, για παράδειγμα, επιχειρούσε να αλλάξει το όνομα, θα έσπαγε μια παράδοση που ξεκινάει από τις πινακίδες της μινωικής γραμμικής γραφής Β (με τη συγκεκριμένη ορθογραφία) και φθάνει αναλλοίωτη μέχρι τις μέρες μας.

Ιστορικές “πλαστογραφίες”, όπως η πρόσφατη μετονομασία των αττικών Λιοσίων σε “Ίλιον” (που είναι το όνομα της μικρασιατικής Τροίας) μόνο απορία και θυμηδία προκαλούν, ιδιαίτερα στους ξένους συναδέλφους, που συχνά σέβονται τη νεοελληνική ιστορία και παράδοση περισσότερο από μερικούς Έλληνες.

Φαίνεται ότι η τάση αλλαγής των τοπωνυμίων είναι μεταδοτική. Δεν εξηγείται διαφορετικά, ότι στην ευρύτερη περιοχή του Αρκαλοχωρίου το χωριό με το αρχαίο ελληνικό όνομα Σκιλλούς μετονομάσθηκε σε Καλλονή, το βυζαντινό Μουχτάρω σε Ευαγγελισμός, οι Βαρβάροι του Καζαντζάκη σε Μυρτιά, η Βουτουφού (τοπωνύμιο μοναδικό) σε Λευκοχώριον, η Αλιτζανή σε Αρχοντικό, ο Ξειδάς σε Λύκτο.

Να σημειωθεί, ότι όλα αυτά τα τοπωνύμια απαντούν σε γραπτές πηγές της Ενετοκρατίας (παλιότερες δεν έχουν διασωθεί) και τα σεβάστηκαν Ενετοί, Τούρκοι και Άραβες κυρίαρχοι της Κρήτης.

Το ίδιο το Αρκαλοχώρι μαρτυρείται τουλάχιστον από το 1394, αλλά είναι βέβαιον, ότι το όνομα είναι παλιότερο και είναι θέμα έρευνας των πηγών, ιδίως στη Βενετία για να βρεθούν παλιότερες μνείες.

Δεν κατανοώ γιατί το όνομα θεωρείται “ταπεινό”.

Ακούστηκε ότι ένα όνομα με δεύτερο συνθετικό -χώρι δεν ταιριάζει πια σε μια κωμόπολη που μεγάλωσε και σφύζει από ζωή, πράγμα που το χαιρόμαστε όλοι και στο οποίο συνέβαλε τα μέγιστα και ο σημερινός δήμαρχος.

Ομως το ίδιο συνθετικό (ντορφ στα γερμανικά) δεν εμπόδισε το Ντύσελντορφ να αναδειχθεί σε πρωτεύουσα της Ρηνανίας και σπουδαίο πνευματικό κέντρο.

Αν ενοχλεί το πρώτο συνθετικό από το άρκαλος, τοπική ονομασία του ασβού στην Κρήτη, θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι ο Τύμβος των Σαλαμινομάχων βρίσκεται στην Κυνόσουρα (=ουρά του σκύλου) και ότι ο Αριστείδης ο Δίκαιος και ο μεγάλος Σωκράτης σεμνύνονταν ότι κατάγονταν από το δήμο της Αλωπεκής (=τομάρι της αλεπούς). Φυσικά ουδείς σκέφθηκε να αλλάξει τα τοπωνύμια αυτά, αλλά ούτε άλλα πιο “κακόηχα”, όπως του αστικού δήμου του Κόπρου. Κάτι παραπάνω από εμάς ήξεραν οι αρχαίοι Αθηναίοι.

Ομως και νεότεροι Αρκαλοχωρίτες φέρουν με υπερηφάνεια το όνομα του χωριού.

Ο τοπικός ήρωας Κωστής Μπογιατζάκης ή Τσούρλος, αγωνιστής στην Επανάσταση του 1889, αποκαλείται με υπερηφάνεια Κωστής Αρκαλοχωρίτης στο ομώνυμο τραγούδι (βλ. Ι.Σ. Αλεξάκη, Το τραγούδι του Αρκαλοχωρίτη, Επετηρίς Εταιρείας Κρητικών σπουδών Γ’ (1940), σελ. 412-416).

Ο σεβασμιότατος λόγιος Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελίου και Βιάννου δεν μειώνει το κύρος του από την πρόταξη του ονόματος της κωμόπολης. Το ίδιο όνομα προφέρει με υπερηφάνεια ως τόπο καταγωγής της γνωστή και αγαπητή καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών.

Το Αρκαλοχώρι, με αυτό το όνομα, είναι ήδη γνωστό στη διεθνή βιβλιογραφία από το ομώνυμο σπήλαιο και τα εκεί λαμπρά ευρήματα, μεταξύ των οποίων ο μοναδικός ενεπίγραφος “πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου”. Οι πρόσφατες ανασκαφές στο γειτονικό Γαλατά αποκάλυψαν μινωικό ανάκτορο, που ο ανασκαφέας εύλογα συνέδεσε με τα ευρήματα του σπηλαίου. Είναι βέβαιον, ότι και άλλα ευρήματα θα έλθουν στο φως μελλοντικά.

Το Αρκαλοχώρι θα συνεχίσει να αναπτύσσεται και να ακμάζει με το όνομα που είχε πάντα. Κάθε συζήτηση για αλλαγή του πρέπει να σταματήσει άμεσα, χωρίς “νικητές” και “ηττημένους”. Θέλω να πιστεύω ότι ο αγαπητός και δραστήριος δήμαρχος θα αρκεσθεί σε αυτά που πρόσφερε και θα προσφέρει στην πόλη του και δεν θα θελήσει να ενταχθεί στην τάξη των αμαθών τοπικών Αρχόντων που άκριτα και ανιστόρητα γέμισαν την Ελλάδα με Αμφιθέες, Καλλιθέες και Τερψιθέες.

* Ο Χαράλαμπος Β. Κριτζάς είναι αρχαιολόγος, επίτιμος διευθυντής Επιγραφικού Μουσείου, τέως έφορος Αρχαιοτήτων Ηρακλείου 



http://www.patris.gr/articles/126999




Η ιστορική αξία των τοπωνυμίων

Είμαι πάντα ενάντιος σε κάθε αλλαγή τοπωνυμίων, που κατά θαυμαστό τρόπο επιβιώνουν ...Ιστορικές “πλαστογραφίες”, όπως η πρόσφατη μετονομασία των αττικών ...
www.patris.gr/articles/126999 - Προσωρινά αποθηκευμένη


ΒΛΕΠΕ:

ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ



ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

Η Αρβανιτιά στο Μοριά

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες
http://openarchives.gr/view/412853

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας
http://invenio.lib.auth.gr/record/1887

ΜΠΕΣΑ

ΜΠΕΣΑ
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «ΜΠΕΣΑ»

Άρβανον

Άρβανον
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «Άρβανον»

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας
Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Βόρειας-Δυτικής Αττικής(1992)

Arbërës-Arbanas

Μπεκτασήδες

Μπεκτασήδες
Βλέπε γιά Αλήπασα-Ρήγα Φεραίο

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες
«Αρβανίτες καί Αλβανοί Μετανάστες:Διαπραγμάτευση της Συλλογικής Ταυτότητας σε μιά αγροτική κοινότητα τού Νομού Αργολίδας» της Αγγελικής Αθανασοπούλου.

Ήπειρος-Ιλλυρίς

Arnaoutes

Arnauten-Albanesen-Skipetaren-Arbanitai

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας
Ιωάννης Μπαλάσκας:Ομοσπονδία Ελλάδας-Αλβανίας,σλαυική επιβουλή είς βάρος τού Ελληνισμού

Σούλι καί Σουλιώτες

Η ζωή των Αρβανιτών

Αρβανίτικο Μοιρολόϊ

Οί Αρβανίτες της Αττικής

Η συμβολή των Αρβανιτών

Μήτρος-Τρούκης

Αρβανίτικα θέματα

Arbanasi

Γάμος καί Γαμήλια Σύμβολα

Τhe Highland Lute

Τhe Highland Lute
The Albanian national epic

Αρβανίτες καί Έλληνες

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821
Grec et Arnaute Ethnographique des peuples de la Russie 1862 (Pauli Gustav Theodore Hristianovich) , http://skif-tag.livejournal.com/682663.html , http://fotki.yandex.ru/users/humus777/album/284616 , http://old.rgo.ru/2011/01/drugogo-roda-lyudi-arnauty/

«Η εικόνα της Αλβανίας καί των Αλβανών στην Ελλάδα τού 19ου αιώνα» τού Ν.Γκίκα

Η μάχη στη Σελλασία

Η μάχη στη Σελλασία
Funerary mask with helmet Gold funerary mask with bronze 'Illyrian' helmet from the cemetery of Sindos, circa 520 BC, Thessaloniki, Archaeological Museum,http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/img_B1217a.html

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5
Κορυτσά,Πελασγοί καί Ιλλυριοί,Γκέγκες καί Δωριείς,Μακεδονία καί Ιλλυρο-Πελασγοί, Πελασγικές Θεότητες κτλπ.

Αλβανοί,αποσπάσματα από «Ιστορία τού Ελληνικού Έθνους»

Έλληνες καί Αλβανοί της Κάτω Ιταλίας

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ
ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ-ΑΡΒΑΝΟΝ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ

Αρβανίτες μουσουλμάνοι

Θεσσαλονίκη-Salonika

Албанец. 1829

The Spartan touch:albanian women who help their fighting men

Albanian Guard

Albanian Duel

Albania

Gegëria

Gegëria

Royal Albanian Gendarmerie

Αυλώνας-Vlorë(Λιαπουριά-Labëria)

Albanian wedding rejoicings

Gegëria

An old Albanian warrior(Greece)

Albanians firing at Turks in Istib

Albanians firing at Turks in Istib
Mάλλον θα εννοεί το γνωστό Ιστίμπεη.Albanians firing at Turks in Istib, in the Balkans. Illustration from French newspaper Le Petit Parisien. April 28, 1901

King Zog of Albania

King Zog of Albania
http://www.ebay.com/itm/King-Zog-of-Albania-w-sisters-in-traditional-native-costomes-1938-vintage-photo-/121387128131?pt=Art_Photo_Images&hash=item1c433c9543 , http://ellines-albanoi.blogspot.gr/2012/06/blog-post_9784.html

grecian and albanian costumes

The New King and Queen of Albania

Pogradec

A Prayer for Revenge

Albanians

A Rebel Chief from Albania

A Rebel Chief from Albania
THE SUN(1906)

Albanese mercenaries in a coffeeshop

Albanese mercenaries in a coffeeshop
A painting by Albert Franke

Tomb of Skanderbeg at Alessio(Lezhë)

Alessio-Lezhë (Gegëria)

Albanians at the tomb of Scanderbeg(Lezhë)

Tosks with Ghegs

Tosks with Ghegs
Oldest and Quaintest of Balkan Peoples By M. Edith Durham

Albania

Albania
1939

A Game of Chess(Gegëria)

A Game of Chess(Gegëria)
ALBERT JOSEPH FRANKE (German,1860-1924) , https://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=38058&size=large , http://www.liveauctioneers.com/item/11365716_attributed-to-albert-joseph-franke-german-1860 , http://www.masterart.com/Albert-Joseph-Franke-1860-1924-Board-Players-PortalDefault.aspx?tabid=53&dealerID=279&objectID=601523

Albanians

Albanians
The photo collection of Paul Siebertz,Albania in 1909

Albanier

Albanier
1815,Fremde Länder und Völker,Wilmsen, Friedrich Philipp.

Albanians-Gegëria

Study of Three Albanian Arnavuts and a Woman in Albanian Costume

En Albanie

Albania,The Love-Letter

Southern Albania

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)
Edward Lear. http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~hou01475

Greek highland troops

Greece

Greece
Peoples Of All Nations Hammerton, J.A. Published by Educational Book Co., London, 1920 , http://www.abebooks.com/Peoples-Nations-Hammerton-J.A-Educational-Book/954598915/bd

Modern Greek Peasants

Greek funeral at Levadeia (Attica)

Greek funeral at Levadeia (Attica)
1894

Έλληνες ποιμένες-Greek sheperds

Chicago(1949)

Albanians(Australia)