«Παιδιόθεν καί εξ απαλών ονύχων,ού μην αλλά καί πατρόθεν καί από πάππου καί των άλλων προγόνων,την Αλβανίαν εμάθομεν να θεωρούμε επαρχία ελληνικήν...τούς δε Αλβανούς Έλληνας γνησιωτάτους καί ελληνικωτάτους»(Λουκάς Μπέλλος)
«Η διαίρεσις ημών Αλβανών καί Ελλήνων διευκολύνει το κράτος άλλων.Μίαν ημέραν εξυπνήσαντες,θα ίδωμεν αίφνης ότι απωλέσθημεν,νομίσαντες ότι αναγεννώμεθα»(εφημερίς «Νεολόγος» αριθ.φ.617,Κων/πολη 1870)
«Ελλάς άνευ Αλβανίας καί Αλβανία άνευ Ελλάδος ουδέν γενναίον δύνανται να επιτελέσωσιν εν τη Χερσονήσω τού Αίμου»(Νεοκλής Καζάζης)
«...Οί Έλληνες είνε Αλβανοί καί οί Αλβανοί είνε Έλληνες»(Βλάσης Γαβριηλίδης,ιδρυτής καί διευθυντής της εφημερίδος «Ακρόπολις»,1883)
«Όπου υπήρχον Αλβανοί άποικοι,έμειναν καί ζώσι σήμερον άθικτοι,αμόλυντοι,αδελφοί Έλληνες πάντες,υπερήφανοι διά τούτο..»(Αντώνιος Δ.Κεραμόπουλος)
«Ευγνωμοσύνης καθήκον,πολιτισμού υποχρέωσις ήτο,οί νεώτεροι Έλληνες ελευθερωθέντες τού τυρρανικού ζυγού καί ανεξάρτητον έθνος αποτελέσαντες να στρέψωσιν το βλέμμα των περί τα περί εαυτούς ομογενή φύλα καί τον εκπολιτισμόν τούτων,αν όχι την απελευθέρωσιν,μία των κυρίων ενασχολιών των να έχωσιν.Εκείνο δε, πέριξ τού οποίου πάσα μέριμνα Κυβερνητική καί ιδιωτική έπρεπε να περιστραφεί,είναι η Αλβανία,ο ιπποτικός εκείνος τόπος όστις διά των ανδρείων τέκνων του,τα μάλα συνετέλεσεν είς την απελευθέρωσιν τού τμήματος τούτου της Ελλάδος..»(Κων/νος Χ.Βάμβας)
«Επί των οροπεδίων της Αλβανίας απαντώνται πλείστοι νομάδες καί ποιμένες λαοί,παρ' οίς ανευρίσκονται Ομηρικά έθη καί ήθη καί έθιμα.Εν τη Αλβανία πολλαί σκηναί της Ιλιάδος καί της Οδυσσείας αλλά καί της Αινειάδος διαδραματίζονται πολλά ολίγον αυταίς παραλάσσουσαι»(ελληνική εφημερίς της Ρουμανίας «Δεκέβαλος» 1874,αρ.2 καί 7)

Παρασκευή, 11 Σεπτεμβρίου 2009

Νίκος Εγγονόπουλος

Ημερολόγιο 2007,
ο ποιητής Νίκος Εγγονόπουλος
Κριτικές
Νοέμβριος 2006
Γιάννη Παπαθεοδώρου
Ο Πολίτης, τεύχος 149
Πάει καιρός πού, μέσα στο φιλολογικό και ιστορικό συνάφι, συνηθίσαμε να συζητάμε για τη λογοτεχνία επετειακά, σύμφωνα με τα ήθη και τις προδιαγραφές που επιβάλλει η εκάστοτε θεσμική μνήμη του Υπουργείου Πολιτισμού. Το «έτος Καβάφη», το «έτος Σεφέρη», το «έτος Εμπειρίκου», το «έτος Ροΐδη» κ.λ.π. δημιούργησαν ήδη μια μικρή αλλά ανθεκτική παράδοση, πλαισιωμένη από αντίστοιχες εκδοτικές πρωτοβουλίες, εικαστικές εκδηλώσεις και ερευνητικές δραστηριότητες, που προσανατόλισαν τις ιστορικές και λογοτεχνικές σπουδές στην απότιση «φόρου τιμής» σε αναγνωρισμένους λογοτέχνες. Δε χρειάζεται, νομίζω, να επιμείνω στις προβληματικές όψεις αυτής της αντίληψης που μετατρέπει την κριτική επιστημονική συζήτηση σε ένα προσωποκεντρικό λατρευτικό τελετουργικό με χαρακτήρα ετεροχρονισμένου μνημοσύνου προς τους «μεγάλους μας συγγραφείς». Δεν χρειάζεται επίσης να αναφερθώ στην παραμορφωτική εικόνα που καλλιεργεί η ετήσια ομοβροντία για τον έναν και μοναδικό, κάθε φορά, συγγραφέα που έχει την «τιμητική του». Θα μείνω στα θετικά στοιχεία αυτού του εγχειρήματος, δηλαδή στην καλή και πλούσια σοδειά που έχει προκύψει, τα τελευταία χρόνια από τις αντίστοιχες επιστημονικές και καλλιτεχνικές εργασίες, στα «καλά εργαλεία» που είδαν το φως της δημοσιότητας (με σταθμό την καβαφική βιβλιογραφία του Δημήτρη Δασκαλόπουλου), στην ερευνητική αρθρογραφία, στα καλά βιβλία που ξανάδωσαν μια δεύτερη ζωή σε κείμενα και συγγραφείς μιας άλλης εποχής. Ισχύει κι εδώ, λοιπόν, το σεφερικό: «Αρχίζει κανείς όπως μπορεί...».
Το έτος 2007 είναι αφιερωμένο στον Νίκο Εγγονόπουλο. Συμπληρώνεται μιά εκατονταετία από τη γέννηση του υπερρεαλιστή ποιητή και, ήδη, το πρώτο βιβλίο που συνοδεύει τον εορτασμό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ύψιλον. Πρόκειται για την έκδοση ενός ετήσιου ημερολογίου, φιλοτεχνημένου με πολλή γνώση και μεράκι από τον Θανάση Χατζόπουλο και τη Γεωργία Νόνα, που υπερβαίνει τη χρηστική του αξία για να διεκδικήσει επιστημονικά και καλλιτεχνικά εύσημα. Ο τόμος περιλαμβάνει μιά ανθολογία κειμένων, φωτογραφιών, σχεδίων και πινάκων που φέρνουν ανάγλυφα στο προσκήνιο το ποιητικό σύμπαν, την εικαστικά θεματική αλλά και την πρόσληψη του Εγγονόπουλου μέσα στον 20ό αιώνα. Έγκυροι κριτικοί, καταξιωμένοι ζωγράφοι και μελετητές του έργου του, με παλιότερα αλλά και καινούργια κείμενα, ξαναπιάνουν το νήμα της γραφής και της ζωγραφικής του, για να αναδείξουν τις υπερρεαλιστικές καταβολές, τη σχέση του με τον καιρό και την εποχή του, την ιστορική του αίσθηση, τα αισθητικά και διανοητικά περιβάλλοντα μέσα στα οποία διαμορφώθηκε η ποιητική του, το ακαδημαϊκό του έργο στη Σχολή Καλών Τεχνών, τη δύσκολη καθημερινή βιοτή αλλά και το ιδεολογικό του στίγμα ζυγισμένο και μοιρασμένο ταυτόχρονα ανάμεσα σε έναν ήπιο συντηρητισμό και σε μιά σχεδόν ιδιοσυγκρασιακή εξέγερση απέναντι στη μικροαστική νοοτροπία της κοινωνίας και της εποχής του.
Πολύπλοκος και σύνθετος δημιουργός ο Εγγονόπουλος δεν προσφέρεται εύκολα σε γραμμικές και απλουστευτικές αναγνώσεις. Η σχεδόν φιλοσοφική μελαγχολία που διατρέχει την ποίησή του, μαζί με την υπερρεαλιστική ανατροπή της παρωδίας και την εικονοκλαστική διάθεση του ζωγραφικού του προγράμματος έρχεται στο προσκήνιο με την προσεγμένη και προσεκτική ανθολόγηση του υλικού, ακυρώνοντας κάθε μονοδιάστατη ερμηνεία, που θα ήθελε να «στριμώξει» τον ποιητή σε λογής-λογής «στενά παπούτσια», είτε αυτά εκκινούν από την περίφημη «ελληνικότητα» της γενιάς του Τριάντα είτε εκκινούν από την αντιστασιακή μυθολογία του Μπολιβάρ είτε εκκινούν από τη νεο-ορθόδοξη ερμηνεία της σχέσης του με τον αγιογράφο Κόντογλου είτε εκκινούν από τη νεο-παγανιστική ερμηνεία της ελληνικής μυθολογίας στη ζωγραφική του. Αρβανίτης και Κωνσταντινοπολίτης μαζί, Έλληνας και κοσμοπολίτης μαζί, λυρικός και αφηγηματικός μαζί, καθαρευουσιάνος και λαϊκός μαζί, νεωτερικός υπερρεαλιστής με γνώση της ιστορίας και των πολιτισμικών καταβολών του μορφώματος του Νέου Ελληνισμού, ο Εγγονόπουλος παραμένει ένα από τα πιο αινιγματικά, «ενοχλητικά» και παραγωγικά υβρίδια που γνώρισε η νεοελληνική λογοτεχνία, υποχρεώνοντας τους αναγνώστες και τους κριτικούς σε μια διαρκή επιστροφή στο έργο του.
Λένε συχνά πως η πρόσληψη ενός ποιητή μας ενδιαφέρει περισσότερο για το πως είδαν οι αναγνώστες αλλά και οι εποχές το έργο του, παρά για το έργο το ίδιο. Αν θέλαμε να σκιαγραφήσουμε την πορεία αυτήμέσα από τα κείμενα του τόμου, θα λέγαμε πως το κύριο χαρακτηριστικό της πρόσληψης του Εγγονόπουλου είναι η σταδιακή μετάβαση από τον ποιητή του «λογοτεχνικού σκανδάλου» στον ποιητή του «λογοτεχνικού μέλλοντος». Ο ποιητής που ξεκίνησε την εμπλοκή του στην περιπέτεια της γραφής γνωρίζοντας τη χλεύη, την άδικη κριτική, τη φτηνή σάτιρα (ακόμα και οι επιθεωρήσεις της μεταξικής εποχής ανέβαζαν νούμερα με τους «τρελούς» ποιητές «Μπιρμπιρίκο» και «Δισεγγονόπουλο») καλλιέργησε στις αναγνωστικές συνειδήσεις των επόμενων γενιών ένα γόνιμο έδαφος, πάνω στο οποίο «δεν άνθησαν ματαίως» οι καρποί της ποίησής του. Με άλλα λόγια, φαίνεται πως ο Εγγονόπουλος όχι μόνο κέρδισε το στοίχημα με τον χρόνο, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο πως σύντομα θα αναδειχθεί σε μια μείζονα καλλιτεχνική περίπτωση της νεωτερικής γραμματολογικής και αισθητικής μας συνείδησης. Το ημερολόγιο των εκδόσεων «Ύψιλον»είναι μια καλή αφετηρία για να σκεφτούμε ξανά τη δημιουργική διαλογικότητα και πολυφωνία του έργου του, εκεί που η ποίηση και η ιστορία διασταυρώνονται σε μια ευφυή, στοχαστική και πρωτοποριακή σύνθεση. Μαζί με τις ευχές για να είναι καλοτάξιδο ετούτο το καλαίσθητο ημερολόγιο, παραθέτω, αντί επιλόγου, ένα μικρό δείγμα ενός ποιητικού λόγου, που τον προσπεράσαμε, πολλές φορές βιαστικά, αδυνατώντας να δούμε τα πραγματικά του χαρίσματα, θαμπωμένοι ίσως από τον ρητορικό οίστρο του Ανδρέα Εμπειρίκου και τη λυρική τόλμη του Οδυσσέα Ελύτη. Καλές γιορτές, λοιπόν, με τα «γαρύφαλλα» του Νίκου Εγγονόπουλου:
ΤΑ ΓΑΡΥΦΑΛΛΑ
φάγαμε το μπαρούτι με τη χούφτα
στ’άγρια βουνά και
τα λαγκάδια
της Βόρειας Ηπείρου
και φάγαμε
το ξερό ψωμάκι
αυτό π’αρμόζει
στον καλλιτέχνη
στον ποιητή
μόνη παρηγοριά
τα λουλούδια:
είτανε τα γαρύφαλλα....
μα κάτι γαρύφαλλα!
 http://www.thanassishatzopoulos.com/Poet/Library/FullSize/epimelies/eggonpoulos-imerologio2007-kritikes-politis.html

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

Η Αρβανιτιά στο Μοριά

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες

Η Ερμιονίδα ανά τούς αιώνες
http://openarchives.gr/view/412853

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας

Τα αρβανίτικα τραγούδια της Ερμιονίδας
http://invenio.lib.auth.gr/record/1887

ΜΠΕΣΑ

ΜΠΕΣΑ
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «ΜΠΕΣΑ»

Άρβανον

Άρβανον
Βλέπε τεύχη από το περιοδικό «Άρβανον»

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας

Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας
Β'Συμπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Βόρειας-Δυτικής Αττικής(1992)

Arbërës-Arbanas

Μπεκτασήδες

Μπεκτασήδες
Βλέπε γιά Αλήπασα-Ρήγα Φεραίο

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες

Αρβανίτες καί Αλβανοί μετανάστες
«Αρβανίτες καί Αλβανοί Μετανάστες:Διαπραγμάτευση της Συλλογικής Ταυτότητας σε μιά αγροτική κοινότητα τού Νομού Αργολίδας» της Αγγελικής Αθανασοπούλου.

Ήπειρος-Ιλλυρίς

Arnaoutes

Arnauten-Albanesen-Skipetaren-Arbanitai

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας

Ομοσπονδία Ελλάδας καί Αλβανίας
Ιωάννης Μπαλάσκας:Ομοσπονδία Ελλάδας-Αλβανίας,σλαυική επιβουλή είς βάρος τού Ελληνισμού

Σούλι καί Σουλιώτες

Η ζωή των Αρβανιτών

Αρβανίτικο Μοιρολόϊ

Οί Αρβανίτες της Αττικής

Η συμβολή των Αρβανιτών

Μήτρος-Τρούκης

Αρβανίτικα θέματα

Arbanasi

Γάμος καί Γαμήλια Σύμβολα

Τhe Highland Lute

Τhe Highland Lute
The Albanian national epic

Αρβανίτες καί Έλληνες

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821

Η Ελληνο-Αλβανική Συμμαχία τού 1821
Grec et Arnaute Ethnographique des peuples de la Russie 1862 (Pauli Gustav Theodore Hristianovich) , http://skif-tag.livejournal.com/682663.html , http://fotki.yandex.ru/users/humus777/album/284616 , http://old.rgo.ru/2011/01/drugogo-roda-lyudi-arnauty/

«Η εικόνα της Αλβανίας καί των Αλβανών στην Ελλάδα τού 19ου αιώνα» τού Ν.Γκίκα

Η μάχη στη Σελλασία

Η μάχη στη Σελλασία
Funerary mask with helmet Gold funerary mask with bronze 'Illyrian' helmet from the cemetery of Sindos, circa 520 BC, Thessaloniki, Archaeological Museum,http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/img_B1217a.html

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5

Δελτίον της ιστορικής και εθνολογικής εταιρείας της Ελλάδος| Τόμος 5
Κορυτσά,Πελασγοί καί Ιλλυριοί,Γκέγκες καί Δωριείς,Μακεδονία καί Ιλλυρο-Πελασγοί, Πελασγικές Θεότητες κτλπ.

Αλβανοί,αποσπάσματα από «Ιστορία τού Ελληνικού Έθνους»

Έλληνες καί Αλβανοί της Κάτω Ιταλίας

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ

ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ
ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ-ΑΡΒΑΝΟΝ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ

Αρβανίτες μουσουλμάνοι

Θεσσαλονίκη-Salonika

Албанец. 1829

The Spartan touch:albanian women who help their fighting men

Albanian Guard

Albanian Duel

Albania

Gegëria

Gegëria

Royal Albanian Gendarmerie

Αυλώνας-Vlorë(Λιαπουριά-Labëria)

Albanian wedding rejoicings

Gegëria

An old Albanian warrior(Greece)

Albanians firing at Turks in Istib

Albanians firing at Turks in Istib
Mάλλον θα εννοεί το γνωστό Ιστίμπεη.Albanians firing at Turks in Istib, in the Balkans. Illustration from French newspaper Le Petit Parisien. April 28, 1901

King Zog of Albania

King Zog of Albania
http://www.ebay.com/itm/King-Zog-of-Albania-w-sisters-in-traditional-native-costomes-1938-vintage-photo-/121387128131?pt=Art_Photo_Images&hash=item1c433c9543 , http://ellines-albanoi.blogspot.gr/2012/06/blog-post_9784.html

grecian and albanian costumes

The New King and Queen of Albania

Pogradec

A Prayer for Revenge

Albanians

A Rebel Chief from Albania

A Rebel Chief from Albania
THE SUN(1906)

Albanese mercenaries in a coffeeshop

Albanese mercenaries in a coffeeshop
A painting by Albert Franke

Tomb of Skanderbeg at Alessio(Lezhë)

Alessio-Lezhë (Gegëria)

Albanians at the tomb of Scanderbeg(Lezhë)

Tosks with Ghegs

Tosks with Ghegs
Oldest and Quaintest of Balkan Peoples By M. Edith Durham

Albania

Albania
1939

A Game of Chess(Gegëria)

A Game of Chess(Gegëria)
ALBERT JOSEPH FRANKE (German,1860-1924) , https://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=38058&size=large , http://www.liveauctioneers.com/item/11365716_attributed-to-albert-joseph-franke-german-1860 , http://www.masterart.com/Albert-Joseph-Franke-1860-1924-Board-Players-PortalDefault.aspx?tabid=53&dealerID=279&objectID=601523

Albanians

Albanians
The photo collection of Paul Siebertz,Albania in 1909

Albanier

Albanier
1815,Fremde Länder und Völker,Wilmsen, Friedrich Philipp.

Albanians-Gegëria

Study of Three Albanian Arnavuts and a Woman in Albanian Costume

En Albanie

Albania,The Love-Letter

Southern Albania

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)

Αλβανία-Aπoλλωνία(1848)
Edward Lear. http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~hou01475

Greek highland troops

Greece

Greece
Peoples Of All Nations Hammerton, J.A. Published by Educational Book Co., London, 1920 , http://www.abebooks.com/Peoples-Nations-Hammerton-J.A-Educational-Book/954598915/bd

Modern Greek Peasants

Greek funeral at Levadeia (Attica)

Greek funeral at Levadeia (Attica)
1894

Έλληνες ποιμένες-Greek sheperds

Chicago(1949)

Albanians(Australia)